Từ Vựng & Nguyên Tắc Cấu Tạo Từ Tiếng Silicania (Silicanische Lexicon)

Tiếng Silicania (Silicanische), theo tiểu phương ngữ Aratilla, phản ánh trung thực tầng lớp từ vựng và quy tắc cấu tạo từ cổ phong thời kỳ Middle English, bảo tồn các hình thức chính tả và phụ tố cổ mà các phương ngữ trung tâm đã cải biến.

1. Tỷ Lệ Cốt Lõi: 70% Germanic - 30% Latinh

70% Gốc Germanic (Germanic Substratum & Core):
- Chiếm lĩnh các lĩnh vực đời sống căn bản, gia đình, thiên nhiên, bộ phận cơ thể, thời gian, hành động sinh hoạt và toàn bộ hệ thống hư từ cổ điển (đại từ, giới từ, liên từ).
- Bảo tồn hệ thống từ vựng gốc Saxon và Norse cổ với các phụ âm kép nguyên bản.
30% Gốc Latinh / Anglo-Norman (Romance Superstrate):
- Chiếm lĩnh các lĩnh vực hành chính, tôn giáo, quân sự, luật pháp và tư tưởng trừu tượng thời Trung cổ.

2. Quy Tắc Biến Đổi Âm & Viết Chính Tả Cho Từ Vựng

2.1. Đối với từ gốc Germanic (70%)

Phân biệt hai âm xát răng th (/θ/) và dd (/ð/):
- thought → thocht (/θɔxt/ - âm vô thanh /θ/)
- night → nicht (/nɪxt/)
- daughter → dochter (/ˈdɔx.tər/)
- light → licht (/lɪxt/)
- brother → brooddyr (/ˈbroː.ðər/ - viết bằng dd cho âm /ð/)
- weather → weddyr (/ˈwɛ.ðər/ - viết bằng dd cho âm /ð/)
Nguyên âm dài viết đôi (hoặc ie, ou):
- time → tiet (/tiːt/)
- life → lief (/liːf/)
- house → hous (/huːs/)
- moon → moone (/moː.nə/)
- stone → stoon (/stoːn/)
Bảo lưu tổ hợp phụ âm đầu kn- và gn-:
- knife → kniefe (/kniː.fə/)
- knight → knecht (/knɛxt/ - giữ dạng cổ với /ɛ/)
- know → knowen (/ˈknɔu.ən/)
- gnaw → gnawen (/ˈgnau.ən/)
Schwa viết là y hoặc -e cuối từ:
- water → watyr (/ˈwa.tər/)
- father → fadyr (/ˈfa.dər/)

2.2. Đối với từ gốc Latinh / Romance (30%)

Giữ trọn vẹn phong thái Anglo-Norman cổ điển:
- city → citee (/siˈteː/)
- joy → joye (/dʒɔi.ə/ hoặc /jɔi.ə/ - ưa chuộng chữ y hơn i)
- justice → justise (/dʒʊsˈtiː.sə/)
- prince → principe (/ˈprin.si.pə/)
- crown → coroune (/kɔˈruː.nə/)
- peace → peece (/peːs/)
- honour → honour (/ɔˈnuːr/)
- grace → graace (/graː.sə/)
- doubt → doute (/duːt/)
- clerk → clerke (/klɛrk/)

3. Danh Mục Từ Vựng Nền Tảng (Core Vocabulary Samples)

3.1. Đời sống & Thiên nhiên (Germanic - 70%)

Từ Silicanische	IPA	Nghĩa tiếng Việt	Nguồn gốc / Đối chiếu
watyr	/ˈwa.tər/	nước	ME water
fier	/fiː.ər/	lửa	ME fir
earthe	/ˈɛːr.θə/	đất, trái đất	ME erthe (th = /θ/)
wynd	/wɪnd/	gió	ME wind
sunne	/ˈsʊn.nə/	mặt trời	ME sunne
moone	/ˈmoː.nə/	mặt trăng	ME mone
hous	/huːs/	ngôi nhà	ME hous
boocke	/boːk/	cuốn sách	ME book
king	/kɪŋ/	vua	ME king
kniefe	/kniː.fə/	con dao	ME knyf
knecht	/knɛxt/	hiệp sĩ, chiến binh	ME knyght, OE cneoht
nicht	/nɪxt/	đêm	ME nicht
dai	/dai/	ngày	ME dai
fadyr	/ˈfa.dər/	cha	ME fader
moodyr	/ˈmoː.dər/	mẹ	ME moder
brooddyr	/ˈbroː.ðər/	anh em	ME brother (dd = /ð/)
child	/tʃiːld/	đứa trẻ	ME child
hund	/hʊnd/	con chó	ME hound
fisch	/fɪʃ/	con cá	ME fisch

3.2. Nhà nước, Pháp luật & Văn hóa (Latinh/Romance - 30%)

Từ Silicanische	IPA	Nghĩa tiếng Việt	Nguồn gốc / Đối chiếu
citee	/siˈteː/	thành phố	OF/ME cite
regne	/ˈrɛ.njə/	vương quốc	OF regne (Latin regnum)
coroune	/kɔˈruː.nə/	vương miện	OF corone
peece	/peːs/	hòa bình	OF pais
justise	/dʒʊsˈtiː.sə/	công lý	OF justice
glorie	/ˈglɔː.ri.ə/	vinh quang	Latin gloria
temple	/ˈtɛm.plə/	đền thờ	Latin templum
graace	/graː.sə/	ân sủng	OF grace
doute	/duːt/	sự nghi ngờ	OF doute
clerke	/klɛrk/	học giả, giáo sĩ	Latin clericus
joye	/dʒɔi.ə/	niềm vui	OF joie

4. Phương Pháp Ghép & Tạo Từ (Compounding & Affixation)

Hậu tố tính từ & danh từ chỉ nguồn gốc, ngôn ngữ (-ische, -iene):
- Dùng để phái sinh tên ngôn ngữ, danh xưng cư dân hoặc tính từ chỉ thuộc tính xuất xứ từ danh từ địa danh/quốc gia.
- Phân loại chức năng hậu tố:
  1. Đuôi -ische (/ɪ.ʃə/):
    - Tạo tên ngôn ngữ: Bắt buộc gắn đuôi -ische và viết hoa chữ cái đầu (Vitalia → Vitalische, Engle → Englische, France → Frencische).
      - Ngoại lệ: Các ngôn ngữ ngoại tộc du nhập nguyên bản (Hindi, Urdu, Tamil,...) được giữ nguyên dạng mượn, không ép thêm đuôi -ische.
    - Tạo tính từ thuộc tính chung: Biểu thị tính chất hoặc phong cách (britische, vitalische).
  2. Đuôi -iene (/iː.nə/ hoặc /jɛːn/):
    - Bắt nguồn từ hậu tố Latinh/Romance -ianus, chuyên dùng để tạo danh xưng cư dân / quốc tịch gắn liền với vùng lãnh thổ:
      - Vitalia → Vitaliene (người dân Vitalia).
      - Silicania → Silicaniene (người dân Silicania).
      - Limorina → Limoriniene (người vùng thủ đô Limorina).
    - Các dạng danh xưng cư dân đặc thù khác: Spaniarde / Spanische (người Tây Ban Nha), German / Duitche (người Đức).
    - Lưu ý, việc sử dụng đuôi -iene hay -ische cho danh xưng cư dân, quốc tịch sẽ tuỳ thuộc vào từng quy định, tập quán ghi chép thực tế của quốc gia.
- Quy tắc Viết hoa đồng nhất (Unified Capitalization Rules):
  - Viết hoa chữ cái đầu cho mọi trường hợp:
    - Tên ngôn ngữ: Vitalische, Englische, Frencische.
    - Danh từ chỉ quốc tịch / cư dân độc lập: Vitaliene, Silicaniene, Spaniarde, Duitche.
    - Khi đóng vai trò là tính từ bổ nghĩa chỉ xuất xứ, sắc tộc hoặc thuộc tính đứng trước danh từ (theo quy ước phong cách cổ điển):
      - Vitalische folck (muôn dân Vitalia)
      - Silicaniene dialette (phương ngữ Silicania)
      - Englische boocke (cuốn sách tiếng Anh)
      - Frencische wiin (rượu vang Pháp)
      - Spanische knecht (hiệp sĩ người Tây Ban Nha)
Hậu tố trạng từ cổ -liche:
- Khác biệt quan trọng với tiếng chuẩn: Tiếng Silicania bảo lưu phụ âm xát vòm mềm /x/ cổ xưa trong hậu tố này (viết là -liche phát âm là /-li.xə/), thay vì biến đổi thành âm tắc xát /tʃ/ (-litche) hoặc viết tắt thành -li như tiếng chuẩn và Limorina:
- good → goodliche (/ˈgoːd.li.xə/) (một cách tốt đẹp)
- peece → peeceliche (/ˈpeːs.li.xə/) (một cách hòa bình)
- trewe → treweliche (/ˈtreːu.li.xə/) (một cách chân thật)
Hậu tố danh từ trừu tượng -hede / -dom:
- wies (khôn ngoan) → wiesdom (sự khôn ngoan)
- vrie (tự do) → vriehede (sự tự do)
- king (vua) → kingdom (vương quốc, cõi trị vì)
Hậu tố tạo Danh động từ -ing / -inge:
- Gắn vào thân động từ để tạo danh từ chỉ hành vi hoặc quá trình:
- readen → readinge (/ˈreː.dɪŋ.ɡə/) (việc đọc sách)
- writen → writinge (/ˈwriː.tɪŋ.ɡə/) (việc viết lách)
- maken → makinge (/ˈmaː.kɪŋ.ɡə/) (việc tạo ra, công cuộc chế tác)
Hậu tố danh từ -cioun:
- Giữ nguyên trạng hậu tố cổ -cioun trong khi các phương ngữ tiếng Vitalia khác bị biến âm, sinh ra biến đổi chính tả.
- informacioun (thông tin), creacioun (sáng tạo)
Hậu tố danh từ -ia / -ie / -ye:
- Đều có nguồn gốc từ hậu tố tạo danh từ trừu tượng và tập hợp -ia trong tiếng Latinh.
- Trên thực tế, việc phân biệt -ia và -ie chỉ được áp dụng trong tiêu chuẩn văn bản hành chính, trong thực tế viết văn hay giao tiếp, hai đuôi này được tráo đổi cho nhau, vì thế tên quốc gia Silicania có thể được viết thành Silicanie. Lưu ý, tên quốc gia Vitalia và các vùng thuộc quốc gia này (nếu có) chỉ có thể sử dụng đuôi -ia.
- Quy tắc phân biệt -ia và -ie (tương đối):
  1. Sử dụng -ia (/i.a/ hoặc /ja/) cho các từ ngữ mang sắc thái trang trọng: Chủ yếu dùng cho danh từ riêng, tên quốc gia, lãnh thổ, vùng đất hoặc tên người:
    - Vitalia (/viˈtaː.lja/) (quốc gia Vitalia)
    - Silicania (/si.liˈkaː.nja/) (xứ Silicania)
    - Vivilonia (/vi.viˈloː.ni.a/) (vùng đất phụ cận)
    - Maria, Sophia (tên người)
  2. Sử dụng -ie (/iː/) hoặc dạng -ye cho các danh từ chung mượn từ Latinh / Romance: Áp dụng cho các khái niệm trừu tượng, học thuật, xã hội trong đời sống hàng ngày:
    - glorie (/ˈglɔː.riː/) (vinh quang - từ Latin gloria)
    - historie (/hɪsˈtoː.riː/) (lịch sử - từ Latin historia)
    - companie (/kɔm.paˈniː/) (đoàn thể, hội bạn hữu)
    - philosophie (/fi.lɔ.sɔˈfiː/) (triết học)
    - folie (/fɔˈliː/) (sự ngu muội, dại dột)